nupa = lupalupa = flourishing?
‘aka‘akai = neki = bulrush
kalohe = kolohe
haluku = nakunaku = to wallow
ka‘apā = to toss from side to side palaha = to slip and fall; slippery
kino pāpālua = dual form
hō‘alu = to loosen
pūlo‘ulo‘u = to cover
"kani ke u" =?
(‘ū = grunt, mourn, hold the breath)
kani = sound, strong, satisfy a need
mili ‘apa = slow, dilatory
ha‘oha‘o = strange, wonder
pāha‘oha‘o = mysterious
hauwala‘au = gossip
ālai = obstruction
wawā = loud talk
waipahē = courteous
mokenoke = noke?
mania = sleepy
Ka Nupepa Kuokoa, Volume LXII, Number 52, 27 December 1923
Kulou iho la o Kahinihiniula imua o kona mau makua alii me ke kukuli ana, hopu iho la o Olomana i ka lima o ke keiki me olelo ana iho:
"Ku ae iluna e ka lei a maua, no ka mea ua noa na wahi apau o ko maua alo ia oe, a ua pomaikai no hoi maua i keia makuakane ou i ka imi ana a loaa oe, elike me ka olelo kauoha a ke kahuna a ko'o aloalii"
"Ke ike nei au i ka oiaio o ia olelo, eia ka wai ke hoale mai nei i ka momona o ka aina o kaua ame keia makuakane ou, nana i huli hoomanawanui a loaa oe ka maua keiki i nui mua i ka la hookahi."
"Ina kakou me ke aloalii e kali mai nei ia oe ame ka malihini kiekie o ka la hiki, no ka mea, o ka olelo hoolaa a kuu malihini, nau e hehi mua i ka no-ki o Mokulana, ma ka ulapaa, a noa ia oe, alaila ia makou aku hoi palahalaha, a laa ia nou a kau i ka mamo."
Ku ae la o Kahinihiniula, a hele me ka huakai alii no Mokulana.
I na mea apau e hele nei, ke nana nei o Kahinihiniula i kona kumuhonua, a i wale iho la no oia iloko ona: "Like no hoi keia malihini e kuu mau makua me kuu kumuhonua."
I ka ike ana o Haumea i ke ano o kana pulapula, o kona wa no na i hele mai ai a pili me ke keiki, me ka hamohamo ana iho ma ka poohiwi, a olelo iho la.
"Ka, laki no na lii o ke Koolau nei i ka loaa ana o oe ka laua hanau kama, a puka no hoi ko laua inoa i ke ao nei."
"Owau no kou mea nana e hookaulana aku, ke hoi aku au i ko'u aina i ka hikina a ka la, a hoike aku au i kuu ai i ka momona o ke Koolau nei ma ou la."
"Eia ka e ai ana i ka i'a hoopaa kanaka o Kawainui, a na makua ou i hoohuoi mai nei ia'u. Ola wale kaua ia oe!"
Mamuli o keia mau olelo a Haumea i maopopo ai ia Kahinihiniula, i kona kumuhonua no keia malihini a na makua, aole nae oia i puai leo ae.
Ia lakou nei i hiki ai i ua akaakai mai a Mokulana, olelo mai la ka malihini ia Olomana:
"Hoolaaia hoi paha ka nupa o ke keiki a olua, a laa, na kakou hoi la e pulama aku."
"Heaha auanei hoi ka hana i koe?" wahi a Olomana, "oia no hoi paha a lele aku e palaha (hehihehi) i ke akaakai a hina iho, o ka noa ana no hoi pahi ia, alaila o kakou aku no hoi."
"Aole pela," wahi a Haumea, "na olua hoi ka huaolelo hoolaa, e lilo kei neki i kupa kapu alii no ke keiki a olua, a i mea e hookoa ia ai ia olelo, lalau aku na lima o olua i ke akaakai a pupu, huhuki mai a halii iho ilalo, hapai ae i ke keiki a olua a hoonoho iho iluna olaila, alaila laa ia mea no ka olua keiki a kau i kana pua."
Mamuli o ka maikai o na olelo a ka malihini hoepa, ua makeolai wale mai la na lii a hooki i ka olelo a ka malihini.
Nolaila kulou like iho la ua mau alii nei ilalo, a hopu na lima i ke akaakai a pupu, huhuki mai la a haliilii iho la.
Hopu iho la, o Ahiki i ke keiki hapai ae la iluna a noho io la iluna o ke akaakai a laua i halii ai elike me ka olelo a ka malihini.
Alaila hoopuka iho la o Ahiki ka huaolelo hoolaa kapu:
"Ke noho nei oe e ke kama a maua iluna o ka nu'a kapu o Mokulana aohe alii nui nana e a'e, aohe puali nana e hehi, a no ia oe."
I ka pau ana o keia mau olelo a Ahiki, o ka wa no ia o ua kalohe nui nei i olepe aku ai ia Kahinihiniula me ka hoopuka ana aku i ka olelo:
"A noa ia oe na maku hoi e hehi aku ka puukolea o ka aina ou mau makua," a pa-hu ana o Kahinihiniula iloko o ka wai.
Ia Kahinihiniula no a pa-hu i ka wai, ia wa i hooho ae ai ua malihini nei:
"A laa ke kapu o ke keiki e!" o ka wa no ia o ua kalohe nui nei o Nuumea i lekei aku ai iloko o ka wai me kona pa-u, me ke kahea ana mai i na mea apau:
"E aha ana oukou e hoonohonoho mai nei? A noa ka hoi i ke keiki a na lii, alaila oukou hookahikohiko iho!"
Na ia la ka huaolelo, haluku ana keia poe apau iloko o ka wai.
Aohe nana mai o Haumea i ka lakou haluku aku, ke kaapa la kela mao a maanei me ka palaha ana i ke akaakai, iaia no ka ike ua nalo oia mai ka maka mai o kona mau hoa, o kona kua ae la no ia iloko o kona kino papalua, a hoi pololei aku la no ka hale lau, kahi a Niula e noho ana.
E hoalu iki hoi kakou i ka poe nakunaku akaakai o Mokulana, e paani ana, a e kilohi iki ae hoi kaua ia Niula, ame ke kaikamahine iloko o ka puloulou.
I ka hala ana aku o Kahauolopua ma a li'uli'u, kani iho la ke u, a ua luahine nei me ka hoopuka ana i na olelo.
"Ua noho no hoi a kupu kokea o ka hiamoe wale aku no hoi koe, ike ana i nei mea hou, i mau la no ka hoihoi ana mai i ka hapuu, eia ka ua kino a manu he keiki na ka hau, e hele hou aku au e nana i keia hapuu."
Hele hou aku la oia a papale ae la i ka pulo'ulo'u, nana iho la i ka moe a keia kaikamahine, a olelo iho la iaia iho:
"Aole au i manao o ka hapuu ana i lawe mai ai i kela mau la aku nei, oia keia, ua nui loa keia kaikamahine."
Iaia no nae e miliapa nei, malu ana ka puka, ia nana ana mai ana, ike mai la oia ia Haumea e ku ana, a e nana aku ana iaia.
"Auwe! O oe mai la ka ia, eia au maanei, e nana ae ana au i ko hapuu."
"Aohe paha na'u ia hapuu," wahi a Haumea, "nau, eia nae hoi olelo iho nei oe aole keia o kuu keiki i lawe mai ai a haawi ia oe. I kou ike iho no ka hoi i na mea apau a o kou paha'oha'o iho la no ia, a i mea nae hoi e ike ai oe, o oe ke kupuna a o keia moopuna, aia a pau na anahulu po elima alaila ia wa au e haawi aku ai ia oe i kekahi ukana, a nau ia'e ike nou iho."
"I kii mai la au i ko hoa noho o keia mau la e hoi me a'u, a pau na la o Haluluikekihiokamalama iluna alaila hoihoi hou mai au iaia me oe."
Papai ae la oia i kona mau lima a ku ana no o Haipu ame Keoahimkaokeakua imua o ke alo o ko laua haku.
"I kahea aku nei au ia olua e kii mai i ke alii, a hoihoi aku i ko kakou hale, olelo aku olua ia Mapuna ame Kape'a, e hohola ia Kauhiakamnee i moena no ke lii a o Mokihe ka uluna, a hoopili mai ia Kuliaikanuu i paepae nona."
"Aia a waiho ke alii me laua, alaila kii olua i ka ulu o Pohai ame Kuhe i ai na ke alii, hana olua a makaukau, o ka inaina o ka pu o kuu manawa o ia ka olua e hoohui ai, i ka ai a ka hanai a oukou, he manawa ko'u a kiei aku."
"Aia a makaukau kahi o ke alii alaila kau ae i ka pulo'ulo'u maluna o kahi ana e moe ana. Ua lohe aku la olua i ka olelo, e hoi ae au me ka poe o makou e naku mai la i ka puukolea o ka ne-ki o Mokulana. Ke hoaa mai la ia'u!"
Pau no keia mau olelo, o ka nalo aku la no ia, a nalo pu hoi na mea apau mai ka maka aku o Niula.
I na mea apau e haulani nei i ka paani haupeepee o ka huakai alii i ka ne-ki o Mokulana, a li'u no ia kaapa ana, ia wa i ulu mai ai ka ha'oha'o iloko o Ahiki no ka malihini a kana aikane a olelo aku la ia Olomana:
"E ke alii, ke ha'oha'o nei au i ka malihini a kaua, ia lele ana no ka i ka wai nalo ka pua."
"I keaha hoi kou mea o ka ha'oha'o ana i ka kaua malihini?" wahi a Olomana, "anoai paha hoi aia no hoi me ka poe o ko kaua alo alii, e hauwalaau mai la mao a maanei o kaua, o ka ike ole ia kau i ke alai a ke akaakai, o ka wawa ka kaua e lohe."
"He la hauoli paha keia no ko kaua alo, ame ka malihini a kaua, he hehi iho i ka nupa o ka kaua keiki, a manao aku o na hana o keia po e kali mai nei ia oe ame a'u. Nolaila mai haohao oe no ka kaua malihini."
I Ahihi nae i huli ae ai a nana ma kekahi aoao, ike aku la oia i ka laua malihini e hele mai ana i kahi a laua e noho ana.
"Ko maua ha'oha'o ana ae nei no ia oe, eia ka oe ke hoi mai nei," wahi a Ahiki.
"I hoi hou mai nei hoi paha au ia olua, nana mai nei au ike mai no au ia olua e noho ana, o ia ko'u mea i hoi hou mai nei."
"I kohu no hoi ka hehihehi ana i ka ne-ki o ke keiki a olua, o ka malihini o ke kamaaina kohu, a loaa hoi ka ui a ka malihini, ua maopopo hoi ia olua, a na olua hoi ia e hai mai i ka pauku ka wa-wa o ia mea. Aia no ko kakou poe la, ke hehihewa mai la i ke kihi o ka malama Huna."
"Nana mai nei au a o ko'u ike ole ia olua hoi hou mai la au, eia no ka olua ke ma'i alaala nei i ka ua palaki pua hoopala hinano o ka aina o olua."
"Ina kakou a loaa aku ke keiki, a pau na hauoli ana o ka la huewai alaila noonoo aku o ka aluna ahiahi o olua e na lani alii o ka ua Lanipolua, me he po la no ke aumoe o ke Koolau aina o olua e kuu mau kamaaina hookipa."
"He pololei kau olelo e ka u'i o maua kou mau kamaaina," wahi a Ahiki, "eia nae o oe ka hikimua o ka eleu like no me kou ano waipahe."
Ku ae la ua mau alii lomaloma nei o ke Koolau, a iho aku la i ka wai a eia pu hoi me laua ka eu o Nuumea e paani le'ale'a nei.
Ia lakou e palaha nei mao a maanei i kahi o ka lehulehu o ke alo alii e pahee nei i ka puukolea o Mokulana, nana aku la na alii i ko laua poe, ua hele ka umauma a ula i ka anai palaha i ke akaakai, haupu ae la o Ahiki i na olelo hookaau a ka laua malihini i olelo aku ai, i ka mokenoke o na mea apau i ke kihi o ka malama iluna.
I na mea apau e wawa nei, e hauoli nei, e le'ale'a nei, ia wa o Haumea i olelo mai ai:
"Ua lawa paha keia la hiuwai o kakou, o mania mai auanei i ka wai, lilo i ka hiamoe, aole e ike i ka mea nani o Kaukaopua i keia ahiahi, a o ka hana nui hoi nana i hoohui ia kakou a hookamaaina hoi ia'u ame ko'u alo."
"Nolaila ua lawa kela la, aole e holo keia wai, o kakou no ke hoi i Opihihali me kuululu ma. Nolaila e hoi paha kakou e kuu mau kamaaina, pehea ia manao?"
"Ua pono," wahi a na mea apau huli aku la ka huakai no ka hale.
Ia Kahinihiniula i hiki aku ai i ka halealii o Kamakaokauluhe ame kona mau makua, ame ke alo alii apau, ua hoi loa aku la ka malihini no kona hale, a nalo oia mai ka maka aku o ka lehulehu, huli ae la oia a hele no kahi o kana aikane e noho mai ana a hui laua, ia wa i hoike aku ai o Haumea i ka lakou huakai me na kane a launa no ka hoolaa ana i ka nupa o Mokulana i hoailona alii no ka laua kaikamahine ame ke keiki a na alii i hookama ai.
Ua lilo ia mau olelo a Haumea i mea maikai i ka manao o Kahauolopua.
Olelo mai la oia i kana aikane "aohe a'u mea e hoopale ai i kou makemake, oiai o oe ame kau mau hana, ua hoike mai ia i ka pilipaa o kou manao no ko'u pono, a ua ike i na mea apau au i hana mai ai, a i keia po e poni iho ai oe ia'u i aliiwahine no ka aina a kaua e noho nei."
"Ke noho nei au me ka hemahema a na ka nui, o kou aloha i hoolako mai ia'u ame ke aloalii o ka kaua kane konohiki, ke aikane hoi a ka moi o Oahu Nui."
"Nolaila o na mea apau aia ia ia oe, a he hooko wale aku no ka'u i ka mea a kou leo e olelo mai ai."
"Ua hui iho la kaua, e hoi ae au e ike i ko lei, a lei pu hoi a kaua oiai ke kau mai nei ka omaka waiu o na pali o ko aina."
Ka Nupepa Kuokoa, Volume LXIII, Number 2, 10 January 1924
Ku ae la o Haumea iluna a olelo aku la i ke aikane:
"Eia au ke hoi nei, a hui aku kanuai ke ano o ke ahiahi," o kona puka mai la no ia a hoi aku la no kahi e ka mai ana o kona hale.
Iaia i hiki aku ai, ike aku la oia i kona mau haia wahine e noho ana ma ka aoao o ke kaikamahine e ai ana.
Komo mai la oia iloko, hele mai la a noho iho la ma ka aoao o ke kaikamahine, me ka ninau ana aku i kona mau aialo.
"Nawai i lawe mai nei i na meaai na ke alii?"
"Na Haipu ame Keoahimakaokeakua."
Papaai ae la oia i kona mau lima a ku ana no kana mau elele, olelo aku la oia ia Haipu ame kona kokoolua:
"E Haipu, eia ka laau, hoonaona o ka aina o kakou, e hele oe a hui me ka hoahele o olua, haawi aku oe iaiai, o oe ame ia ame ka makuakane konohiki ona ame ka luna ainam na kanaka o laua, o oukou apau ke iho i ka loko."
"Eia nae a kokoke i ka makaha a wa oe e olelo aku ai ia Kahinihiniula e hooonoho i ka makuakane ma hai o ka loko, a o olua wale no ke hehi i ka makaha o Kalapa."
"Ahiki olua i ka makaha, alaila haawi aku oe i ka laau nei i ke keiki, iaia e wehe ai a hemo o kou wa ia, e lalalu iho ai ia Kamakaleixu o Lalaikalani a paa i ko lima, a o ka lua o ka laau o ia kau e olelo aku i kuu pulapula, eia o Kuhelani, a o ka laau Makalei hoonanea hoi nana e hookaulana ia oe ame kau mamo."
"E ai oe i ka momona o keia aina ame na pua aole e pau, alaila olelo aku oe ia Kahinihiniula e hou iho i ka laau i ka makaha, a nana e kahea mai i na kanaka e kuu i ka upena ma hai o ka loko, alaila hele mai olua me ke keiki ahiki i kahi o ka makuakane me na kanaka, olelo aku oe ia Kahinihiniula e alakai i ka luna aina ahiki i iahi ana i kukulua aia ia Kuhelani (Makalei) a na ka luna aina o na makua ona e malama ia mea a kau i kana mamo, a o ka noho ai alii kana ameka makua ona."
"O hele, a pau kau hana, hoihoi mai oe i kuu kino kahulilau, me aloha ahiki a kau."
Paka aku la o Haipu a hele no kahi a ke keiki e noho ana me kona mau makua.
"Ua ike oe ialuna me lalo, ia uka me kai, a eia ka loihi o na la au e hoomakaukau ai a lawa ia mau la, he elima anahulu po."
"E iho kakou i kai o Kahakahakea, e paumeume ai i ke alii i panee ae kahi kino, i kapukai a hoi mai kakou, a hele aku i ka hana nui a'u i manao ai, pela kakou e kulaiwi ai i keia aina."
Hakalia no a pau ka olelo, o ke ku ae la no ia o Haumea iluna, olelo aku la ia Mapuana ma:
"Lalauia iho ka hanai o olua a iho kakou i mahana ka la."
Lalau iho la o Kape'a a hii ae la puka mai la lakou hele no kahi i kapaia ka inoa aina Kahakakahakea, ahiki o Haumea ame kona mau hoa ilaila, hopu aku la o Haumea i ke kaikamahine a olelo iho la:
"E moe i ko papa kakaihili, i paumeme aku kaua ia oem i ka moena haunuole o Kauhiakamaneem o Panee i ka loa, lilo i ka laula ka luhi a ke kalukalu, a kapukai kaua ia oe a pau, alaila hoi aku oe me ou makuahine e noho mai nei, a he la ko'u e ike aku ai ia oe."
Hoomoe aku la o Kape'a i ke kaikamahine iluna o ka lepo keokeo a hopu aku la o Mapuana ma na wawae a paa iho la.
Ia wa i kahea iho ai o Haumea i ka inoa o ke kaikamahine:
"E Keanomeha o Lailaikalani, meha ka lani, ano ka honua i ko kaua kapua ahiki a kau i ka pua aneane."
Kahape'a ae la oia ma ka aoao hema o kahi a ke kaiamahine e moe ana, hookuu iho la o Mapua i na wawae o ke kaiamahine, hopu iho la o Haumea i ka lima a hoaia mai la.
Hoie aku la laua a luu i ke kai, a pau na luu ana eleima, hoihoi mai la o Haumea ia Keanomeha a hui me kona mau kahu hanai.
Hoi mai la lakou ahiki i ka hale, kauoha aku la ia Mapuana ma e noke me ka hanai a lakou, a e hele ana oia no ka hana a ke alii o Kailua, ame na po hauoli o ke aloahi.
A pau kana kuhikuhi ana i na mea e pono ai, a ke ano mai nei ke ahiahi o na pali hauliuli, o kona pe'a mai la no ia no kahi o kana aikane Kahauolopua.
Oiai hoi o Haipu i hele aku ai e hui me Kahinihiniula, a hoike aku la i na mea apau elike me ke kauoha a ke kumuhonua, ia wa i olelo aku ai o Kahinihiniula i kona mau makua:
"Auhea olua e kuu mau makua alii, e noho kekakhi o olua me ke alo alii o kakou, a e hele oe e Ahiki me a'u e hoau i ka loko oa olua, i ai hoi ka malihini alii o ka la hiki i ka momona o ka aina, a o ka waiwai iho la no ia a ke keiki ia olua e na makua."
"Ua pono ia," wahi a Olomana, "e hooko aku oe i ka manao o ke keiki."
Ku ae la o Ahiki a hele me ke keiki; kahea aku la oia ia Pakui, e hele mai me na kanaka ame ka upena no ka loko.
Ina mea apau e hele nei ahiki i ke kokoke ana i kahi i ku ai o ka makaha, olelo aku la oia ia Ahiki, "maanei oe e noho ai me na kanaka o kaua a e hele ae au i ka makaha o ka loko, a pua ka'u wahi hana alaila walaau mau au ia oukou."
Ke hele nei na mea apau me ka ike ole ia Haipu, i ka noho ana iho o Ahiki me na kanaka, aia no nae kona maka ke nana la i ke keiki e hele la.
Ike aku la oia he kokoolua ko ke keiki, i iho la oia iloko ona: "mahea ae la la hoi ke kokoolua o kuu hookama e hele pua la, e kali ana no paha ke akua i ke alanui a ike ae la no i ko lakou kanaka hookahi ka hele ana."
I ka wa i pau ai na mea apau i ka hookoia e Kahinihiniula elike me ke kauoha, a paa hoi o Kuhelani i kona lima, ana e manao nei o ka makaleiauolailai, ia wa i olelo mai ai o Haipu:
"O kii i ka luna aina o ko mau makua, o kela wahi kanaka poupou e noho pu mai la me ke konohiki la, oia kau e kii aku a hele pu mai olua, i ka makaha nei, o lawe ia Makalei a kukulu iwaena o ka makaha, o ka pau ana ia o kau hana a na ka luna aina o kou mau makuakane, a konohiki nui hoi o keia mau Koolau ma keia hope aku e malama i ka laau hoonaona a ko kumuhonua a mau aku i kan a mau pua."
I ka pau ana o na olelo a Haipu a mamua o kona huli hoi ana mai, noho iho la oia e nana i na hana apau a Kahinihiniula.
Iaia i ike ai, ua pau i ka hookoia me ka maikai na olelo apau a Haumea, o kona ku ae la no ia a hoihoi i ka laau Aoa o Nuumea me ia elike me ke kauoha a Haumea.
Ke ike ae la kaua e kuu mea heluhelu, o ka laau nana i pulumi a neoneo ka momona o Kawainui ame Kaelepulepu, o Kamakaleiau ia o Lailai, o ka laau hoi nana e hookahuli i kona mau ano apau, elike me kona manao, a o ka laau hoi i kaulana ai o Makalei ahiki i keia la a kakou e ike ole nei ia mea nani, o Kuhelani ia, o ka welau o Kookookumailani, i hunaia e Haumea iloko o ka puu lepe o Waiania ahiki mai i keia la, aia no ia laau hoike alii ke waiho la ilaila.
Ua oleloia iloko o keia moolelo, o ke kahapea ana o Haumea i ka lepo, o ia ka mea i kapaia ai ka inoa Kahakahakea, aole nae e hiki i ka meakakau ke hooiaio aku ia mea ia oe e ka mea heluhelu, oiaia eia no kaua i kapakapa o Maulii, a o ka wa i hanaia ai keia mau mea a kaua e kakahele nei; kahiko i auwale ka la, wahi a ka olelo a ka Palaki'o o Moemoe.
I ka pau ana o na hana i ka hookoia e Kahinihiniula, a ia laua me Paku'i e ku ana i ka makaha, olelo aku la o Kahinihiniula:
"E ka luna aina o ke alii, i keia la ke hoolilo nei au ia oe i konohiki nui no Kailua nei ame Waimanalo; a i hooiaio no kuu olelo ia oe, ke waiho nei au me oe ia Makalei, ka laau pii ona a ka i'a, nana i omo i ka momona. na loko o ke alii a neoneom auo no hoi i ikemaka ai.
"Nolaila o keia wahi laau e pili nei i ka makaha la, o Makalei ia, e waiho oe iaia maanei a pau na la hauoli o na'lii hoao.
"I keia po kaua e lohe ai, heaha la ka x o na la le'ale'a o ko mau haku."
"Auwe!" wahi a Paku'i, "lohe aku paha auanei na lii, ahewa mai ia kaua i nei mau hana."
"Aohe a laua olelo," wahi a Kahinihiniula, "o ka'u e olelo ai o ka laua ia e hooko."
"Ua ike aku la oe a ua lohe hoi i ka olelo, o ka i'a e paa mai la i ka upena ka ae a pau i kula kahea aku i kou alo kanaka e kii mai a hoihoi aku e hoomakaukau no papaaina a na 'lii hoaoa.
"Hanai mua aku i na kanaka i paa ka houpo, aia i ka mole ka papaaina a na 'lii."
Hoi aku la laua a hui me Ahiki ame na kanaka, olelo aku la o Kahinihiniula i ka makuakāne:
"Auhea oe e kuu makuakane, ua hoonoho aku nei au i ko luna aina i konohiki nui no Waimanalo ame Kailua nei, a ua waiho auk nei au iaia e hono oe ame ko aikane i ko olua kapu lani alii, he kanaka ka mea nana e hana."
"Aohe a maua olelo o kau e hana ai o kakou pu ilaila," wahi a Ahiki aohe au ui ana mai la maua me ke makuakane alii."
"E Pakui e nana ia ko lani alii o ke keiki nei, noho iluna e kana olelo, ua lilo ae la oe i konohiki ai aina ma ona la.
Eia maua ke hai nei a hai aku kakou i ka wa a'e a kahea aku ai ia oe."
I ka lawe ana aku o Lehua i ka la, a oiai he hana hauoli ko ia po, eia ke alo kanaka o na'lii ke liuliu mai nei a makaukau, a ke noonooo nei hoi na mea apau i kahi e hoao ai o na'lii.
Ke manao nei kekahi poe i ka hale alii o Kamakaokauluhe, a o ke koho hoi a kekahi poe, i kahi no a Kahauolopua e noha ana.
Mamuli o ka manao iloko o Olomana, i kahi a hoao ai o kana punahele, ua olelo aku la oia ia Ahiki,
"Ihea la kahi a ka malihini i koho ai no ka hoao ana ia olua?"
"Ihea hoi," wahi a Ahiki, "e kali aku paha kaua iaia a hoea mai."
I ke alo alii no nae e noho nei me ka hoomakaukau ana, hiki mai la o Haumea a hui me kona mau kamaaina.
"E kuu malihihi, ihea kahi kupono au i manao ai no ka hoao o kuu punahele i keia po?"
"I ka halau o panee e ku mai la ua makaukau, i hakalia i ke kokoke aku i ka manawa, ia wa kakou e makaukau ai. Aia a hoouna mai au i ke kanaka nana e lawe mai i ke kauoha ia olua, alaila olua hele ae me ko olua alo alii apau."
"Nolaila hoomakauukau ko olua alo i hiki mai no ia o ka elele aole e loloiahili i ka miliapa; no ka mea, ia'u i hele mai nei e hui me olua e kuu mau kamaaina, ua kauoha aku nei au i ke aliiwahine e hoomakaukaua iaia, ke manao nei au, aia oia ke liuliu mai la me.
Hanoano Kawaikini kaha i ka malie,
Kupukupu iluna na pae mauna o Alakai,
Oia ke kilohana i ka noe o Hauailiki.
I ka mauna lihau anu i Kahele kuakane.
A ka ua pehi pua hinano e hoonuu mai la,
Ke nana aku i ka maka o ke Koolau pua i ka nahele,
E alawa malie ana ma ka pea hala o Luia,
Huai ka mapuna a ka wai o Namalokama.
Hoohanini ka omaka wa Ua o Kaliko,
E pale ana i ka hoolua makaikai,
Uina manai lehua o Luluupali,
Noho no kui i na puahala o Halaula,
Ua ula puapua wale ka maka o ke koa,
O ia koa kumuole i ka uka o Kahikikolo.
Ma ka maha laau o Hunahuua lauki,
I kilihehe me he hano le'a kla ka leo,
Hano ka leo o ka ua wawai oi na kuahiwi,
E paha nei i ka nahele aala o Halaulani,
Ilihia okoa i ka nani ka uka o Kamoku,
Makalapua ke ike i ke oho o ka palai,
I ke aku ia Koolau wehe i ka lau o ke ki,
Holei lena ke kino o ka awapuhi,
E hooka'ika'i ua ana me Hihimanu,
He hana kauila ia na Kaukaopua,
E hoolale ana me ka ua o Hanalei,
I ike i ka Lupua Pahelehala,
E hoolulu ana i na puahala ai a ke Kinau,
Ke hanai la i ke one o Mahamoku,
Hoopuni Waioli i ke anu a ka ua kiu,
Le'a ka apa i ka limu ka kanaka o Manuakepa."